8 lưu ý để chăm sóc sau sinh đúng cách giúp mẹ hồi phục khỏe mạnh

Sau khi em bé chào đời, cả gia đình thường dành phần lớn sự chú ý cho con. Con bú được bao nhiêu, ngủ thế nào, có tăng cân không luôn là những câu hỏi được quan tâm.

Nhưng đôi khi, người vừa trải qua cuộc sinh lại ít được hỏi rằng: “Hôm nay mẹ có khỏe không?”

Tôi từng gặp nhiều sản phụ sau sinh chỉ vài tuần. Có người mệt mỏi nhưng vẫn cố thức đêm chăm con. Có người đau vết mổ nhưng ngại nhờ người thân hỗ trợ. Có người ít sữa rồi tự trách mình chưa làm tốt vai trò người mẹ.

Thực tế, sau sinh là một giai đoạn cơ thể người phụ nữ cần được chăm sóc rất nhiều.

Tử cung cần thời gian co hồi. Nội tiết tố thay đổi nhanh. Vết sinh cần lành. Tuyến vú bắt đầu hoạt động mạnh. Đồng thời, người mẹ phải thích nghi với việc chăm sóc một em bé gần như 24 giờ mỗi ngày.

Chăm sóc sau sinh đúng cách không chỉ giúp mẹ nhanh khỏe hơn. Đây còn là cách phòng ngừa những biến chứng có thể xảy ra trong những tuần đầu sau sinh.

Dưới đây là 8 lưu ý mà tôi thường chia sẻ với các bà mẹ sau khi sinh.

1. Theo dõi sản dịch và tình trạng co hồi tử cung

Sau sinh, mẹ thường xuất hiện sản dịch. Đây là dịch từ buồng tử cung thoát ra ngoài trong quá trình tử cung hồi phục.

Những ngày đầu, sản dịch thường có màu đỏ giống kinh nguyệt. Sau đó lượng dịch giảm dần và chuyển sang màu nâu, hồng nhạt rồi trắng vàng.

Đây là một quá trình sinh lý bình thường.

Tuy nhiên, mẹ không nên chỉ quan tâm sản dịch “còn hay hết”. Hãy chú ý cả màu sắc, số lượng và mùi của sản dịch.

Mẹ cần đi khám sớm nếu xuất hiện:

• Máu ra nhiều bất thường.
• Máu đỏ tươi tăng lên đột ngột.
• Có nhiều cục máu đông lớn.
• Sản dịch có mùi hôi khó chịu.
• Đau bụng dưới tăng dần.
• Sốt hoặc rét run.

Những dấu hiệu này có thể liên quan đến băng huyết muộn, sót nhau hoặc nhiễm trùng hậu sản.

Có một mẹ từng nói với tôi: “Em cứ nghĩ sau sinh ra máu nhiều là bình thường nên em cố chịu.”

Nhưng trong sản khoa, có những biểu hiện không nên chờ đợi.

Biết đâu là thay đổi sinh lý và đâu là dấu hiệu cảnh báo giúp mẹ bảo vệ mình tốt hơn.

2. Chăm sóc vết mổ hoặc vết khâu tầng sinh môn

Dù sinh thường hay sinh mổ, cơ thể mẹ đều cần thời gian để hồi phục.

Với mẹ sinh thường có rạch hoặc rách tầng sinh môn, cần giữ khu vực này sạch và khô.

Sau khi đi vệ sinh, mẹ nên vệ sinh nhẹ nhàng từ trước ra sau. Sau đó dùng khăn mềm hoặc giấy sạch thấm khô.

Không nên thụt rửa sâu vào âm đạo.

Không tự ý sử dụng dung dịch sát khuẩn mạnh nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn.

Với mẹ sinh mổ, vết mổ cần được theo dõi mỗi ngày.

Hãy chú ý các dấu hiệu như:

• Vết mổ đỏ nhiều.
• Sưng hoặc nóng.
• Đau tăng lên.
• Chảy dịch hoặc mủ.
• Vết thương hở.
• Mẹ sốt.

Nếu xuất hiện những biểu hiện này, mẹ nên đi khám.

Một sai lầm khá phổ biến là nghĩ rằng phải nằm bất động sau sinh mổ.

Thực tế, nếu sức khỏe ổn định và bác sĩ cho phép, vận động nhẹ sớm giúp cơ thể hồi phục tốt hơn.

Quan trọng là vận động vừa sức và không cố gắng quá mức.

Xem thêm: Sau sinh bị rách tầng sinh môn phải làm thế nào?

3. Ăn uống đầy đủ thay vì kiêng khem quá mức

Tôi từng gặp một sản phụ sau sinh gần một tháng nhưng bữa ăn chủ yếu chỉ có cơm, thịt rang và rau luộc.

Mẹ bảo: “Ở nhà mọi người không cho em ăn nhiều thứ vì sợ mất sữa.”

Đây là quan niệm cần thay đổi.

Sau sinh, cơ thể mẹ cần năng lượng để hồi phục. Nếu cho con bú, nhu cầu dinh dưỡng còn tăng thêm.

Bữa ăn nên đa dạng với:

• Thịt, cá, trứng và các nguồn protein.
• Rau xanh.
• Trái cây.
• Sữa và các sản phẩm phù hợp.
• Ngũ cốc và tinh bột.
• Các loại hạt.
• Nguồn chất béo tốt.

Mẹ cũng cần uống đủ nước, đặc biệt khi đang cho con bú.

Không có một món ăn thần kỳ nào giúp mẹ “gọi sữa” ngay lập tức.

Nguồn sữa phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Trong đó, việc cho bé bú hoặc hút sữa thường xuyên rất quan trọng.

Ngược lại, kiêng khem quá mức có thể khiến mẹ thiếu năng lượng, thiếu vi chất và chậm hồi phục.

Nếu mẹ có bệnh nền hoặc phải ăn kiêng vì lý do y khoa, chế độ ăn nên được cá thể hóa.

4. Cho con bú đúng cách và chăm sóc tuyến vú

Những ngày đầu cho con bú đôi khi không hề dễ dàng.

Mẹ có thể gặp tình trạng căng sữa, đau đầu ti, nứt đầu ti hoặc cảm giác bé bú mãi vẫn chưa đủ.

Điều đầu tiên cần kiểm tra là tư thế bú và cách bé ngậm bắt vú.

Nếu trẻ chỉ ngậm đầu ti, mẹ rất dễ bị đau và tổn thương núm vú.

Khi bé ngậm đúng, miệng trẻ sẽ ngậm sâu hơn vào quầng vú. Mẹ thường cảm thấy dễ chịu hơn khi bé bú.

Nếu ngực căng, mẹ có thể cho bé bú thường xuyên hơn.

Không nên để tuyến vú căng quá lâu.

Mẹ cần chú ý nếu xuất hiện:

• Một vùng vú đỏ và đau.
• Vú sưng nóng.
• Sốt.
• Rét run.
• Đau tăng nhanh.
• Có khối cứng không giảm sau khi cho bú.

Đây có thể là biểu hiện của tắc tia sữa hoặc viêm tuyến vú.

Can thiệp sớm thường giúp việc điều trị đơn giản hơn.

Đừng cố chịu đau vì nghĩ rằng “mẹ nào cho con bú cũng vậy”.

Đau kéo dài luôn cần được tìm nguyên nhân.

5. Ngủ và nghỉ ngơi bất cứ khi nào có thể

Đây có lẽ là lời khuyên dễ nói nhưng khó thực hiện nhất.

Một em bé sơ sinh chưa có lịch ngủ giống người lớn. Bé có thể thức nhiều lần trong đêm để bú.

Mẹ vì thế rất dễ rơi vào tình trạng thiếu ngủ kéo dài.

Thiếu ngủ khiến cơ thể mệt mỏi. Tâm trạng cũng dễ cáu gắt, lo âu và mất kiên nhẫn hơn.

Nếu có người thân hỗ trợ, mẹ nên chia sẻ công việc.

Mẹ không cần tự mình làm tất cả.

Khi bé ngủ, nếu có thể, mẹ hãy tranh thủ nghỉ.

Nhà cửa chưa gọn một chút không sao.

Một bữa cơm đơn giản cũng không sao.

Trong những tuần đầu, sức khỏe của mẹ cần được ưu tiên.

Tôi thường nói với các sản phụ rằng chăm sóc bản thân không phải ích kỷ.

Khi mẹ khỏe hơn, mẹ cũng có nhiều năng lượng hơn để chăm con.

Xem thêm: Cắt khâu tầng sinh môn: Quy trình, lợi ích và chăm sóc sau sinh

6. Chú ý đến sức khỏe tinh thần sau sinh

Sau sinh, nội tiết thay đổi cùng với thiếu ngủ và áp lực chăm con có thể ảnh hưởng mạnh đến cảm xúc.

Nhiều mẹ có thể buồn, dễ khóc hoặc nhạy cảm trong những ngày đầu.

Tuy nhiên, nếu cảm giác buồn bã kéo dài hoặc ngày càng nặng, mẹ không nên xem nhẹ.

Những biểu hiện cần được quan tâm gồm:

• Buồn bã kéo dài.
• Không còn hứng thú với những điều từng yêu thích.
• Lo âu quá mức.
• Cảm giác mình vô dụng.
• Khó kết nối với em bé.
• Mất ngủ nghiêm trọng dù bé đang ngủ.
• Có suy nghĩ làm tổn thương bản thân hoặc em bé.

Sức khỏe tinh thần cũng quan trọng như sức khỏe thể chất.

Trầm cảm sau sinh không phải chuyện “nghĩ nhiều rồi tự hết”.

Đây là một tình trạng cần được thăm khám và hỗ trợ đúng cách.

Gia đình cũng cần quan sát người mẹ.

Thay vì hỏi: “Sao có con rồi mà vẫn buồn?”, hãy hỏi: “Hôm nay em thấy thế nào?”

Đôi khi một câu hỏi đúng lúc có thể mở ra cơ hội để người mẹ được giúp đỡ.

7. Vận động từ từ và chăm sóc sàn chậu

Sau sinh, mẹ không nên vội quay lại cường độ tập luyện như trước khi mang thai.

Cơ bụng, cơ sàn chậu và nhiều cấu trúc khác đều cần thời gian hồi phục.

Trong những ngày đầu, nếu sức khỏe ổn định, mẹ có thể bắt đầu bằng những hoạt động nhẹ.

Ví dụ như đi lại trong nhà hoặc vận động chân tay đơn giản.

Sau đó, mức độ vận động có thể tăng dần tùy tình trạng sức khỏe.

Bài tập cơ sàn chậu cũng rất hữu ích với nhiều phụ nữ sau sinh.

Cơ sàn chậu yếu có thể liên quan đến són tiểu, cảm giác nặng vùng chậu hoặc giảm chất lượng sinh hoạt tình dục.

Tuy nhiên, không phải ai cũng cần tập giống nhau.

Nếu mẹ đau vùng chậu, són tiểu nhiều hoặc cảm thấy khối sa ở âm đạo, nên khám chuyên khoa.

Việc đánh giá đúng trước khi tập giúp quá trình phục hồi an toàn hơn.

8. Đừng bỏ qua lịch khám hậu sản và kế hoạch tránh thai

Nhiều mẹ chỉ đi khám nếu thấy đau hoặc ra máu bất thường.

Nhưng khám hậu sản không chỉ dành cho người đang có triệu chứng.

Đây là thời điểm bác sĩ có thể đánh giá:

• Tử cung hồi phục thế nào.
• Vết mổ hoặc tầng sinh môn.
• Huyết áp và sức khỏe tổng thể.
• Tình trạng tuyến vú.
• Khả năng phục hồi sàn chậu.
• Sức khỏe tinh thần.
• Các vấn đề khi cho con bú.
• Kế hoạch tránh thai.

Một điểm rất quan trọng là khả năng rụng trứng có thể trở lại trước kỳ kinh đầu tiên.

Điều đó có nghĩa mẹ vẫn có thể mang thai dù chưa thấy kinh trở lại.

Nếu chưa có kế hoạch sinh thêm, mẹ nên trao đổi với bác sĩ về biện pháp tránh thai phù hợp.

Tùy từng người, có thể cân nhắc bao cao su, thuốc tránh thai phù hợp, que cấy hoặc dụng cụ tử cung.

Không nên tự dùng thuốc nội tiết sau sinh nếu chưa biết loại nào phù hợp.

Đặc biệt, mẹ đang cho con bú cần được lựa chọn phương pháp cẩn thận hơn.

Chăm sóc sau sinh cũng là chăm sóc một người mẹ mới được sinh ra

Có một điều tôi rất thích trong hành trình làm nghề.

Mỗi khi một em bé chào đời, không chỉ có một đứa trẻ được sinh ra.

Một người mẹ cũng vừa được sinh ra.

Cô ấy có thể từng rất mạnh mẽ. Nhưng những ngày đầu sau sinh, cô ấy vẫn cần được chăm sóc.

Cô ấy cần một bữa ăn đủ chất.

Cần vài giờ ngủ yên.

Cần có người bế con giúp khi quá mệt.

Cần được hỏi rằng vết mổ còn đau không.

Và đôi khi, cô ấy chỉ cần một người nói: “Em không cần phải làm mọi thứ hoàn hảo.”

Chăm sóc sau sinh đúng cách không phải là hàng loạt quy tắc phức tạp.

Đó là việc quan sát cơ thể mỗi ngày.

Ăn đủ.

Ngủ khi có thể.

Giữ vệ sinh đúng cách.

Cho con bú khoa học.

Vận động vừa sức.

Quan tâm đến cảm xúc.

Và đi khám khi cơ thể gửi ra tín hiệu bất thường.

Đừng đợi đến khi quá mệt mới quan tâm đến bản thân.

Người mẹ khỏe mạnh về cả thể chất và tinh thần chính là nền tảng quan trọng để hành trình chăm sóc em bé trở nên nhẹ nhàng hơn.

Khi nào mẹ sau sinh cần đi khám ngay?

Mẹ nên đến cơ sở y tế sớm nếu có một trong những biểu hiện sau:

• Chảy máu âm đạo rất nhiều hoặc tăng đột ngột.
• Đau bụng dữ dội.
• Sốt hoặc rét run.
• Sản dịch có mùi hôi.
• Vết mổ sưng đỏ, chảy dịch.
• Đau đầu dữ dội hoặc rối loạn thị giác.
• Khó thở hoặc đau ngực.
• Một chân sưng, nóng hoặc đau bất thường.
• Đau vú kèm sốt.
• Cảm xúc bất ổn nghiêm trọng.
• Có ý nghĩ làm tổn thương bản thân hoặc em bé.

Sau sinh là một hành trình dài, không phải cuộc thi xem ai hồi phục nhanh hơn.

Mỗi người mẹ có một cơ địa, một hoàn cảnh và một tốc độ hồi phục khác nhau.

Điều quan trọng nhất là lắng nghe cơ thể và cho bản thân đủ thời gian.

Bí Tiểu Sau Sinh Thường |Bác Sĩ Hạnh