Có người vừa biết mình mang thai đã buồn nôn mỗi sáng. Có người không nôn nhưng lại sợ mùi cơm, mùi nước hoa hoặc mùi thức ăn. Một số mẹ bầu lại thèm chua, thèm ngọt, ngủ nhiều hoặc mệt mỏi gần như cả ngày. Đây đều có thể là những biểu hiện thường gặp trong giai đoạn đầu thai kỳ.

Tuy nhiên, các kiểu nghén khi mang thai rất khác nhau ở từng người. Thậm chí cùng một phụ nữ nhưng mỗi lần mang thai cũng có thể nghén khác nhau. Bài viết dưới đây sẽ giúp mẹ bầu hiểu rõ đâu là những biểu hiện thường gặp, cách chăm sóc tại nhà và khi nào cần đi khám.

1. Nghén khi mang thai là gì?

Ốm nghén là tình trạng buồn nôn, nôn hoặc thay đổi cảm giác với thức ăn và mùi vị xuất hiện trong thai kỳ, đặc biệt thường gặp trong 3 tháng đầu.

Tên tiếng Anh thường được sử dụng là morning sickness, nhưng điều này không có nghĩa mẹ bầu chỉ nghén vào buổi sáng.

Cảm giác buồn nôn có thể xuất hiện:

• Buổi sáng sau khi thức dậy.
• Khi bụng đói.
• Sau khi ăn.
• Buổi chiều hoặc buổi tối.
• Khi ngửi một số mùi nhất định.
• Thậm chí kéo dài rải rác trong ngày.

Ốm nghén thường bắt đầu trong những tuần đầu thai kỳ, rõ hơn khoảng tuần 6 – 9 và đa số giảm dần khi bước sang tam cá nguyệt thứ hai. Tuy nhiên, thời điểm bắt đầu và kết thúc có thể khác nhau ở từng mẹ bầu.

2. Vì sao phụ nữ mang thai lại bị nghén?

Nguyên nhân chính xác của nghén thai kỳ vẫn chưa được giải thích hoàn toàn. Tuy nhiên, sự thay đổi nội tiết và sinh lý khi mang thai được xem là yếu tố quan trọng.

2.1. Sự gia tăng hormone hCG

Hormone hCG tăng nhanh trong những tuần đầu thai kỳ và thường đạt nồng độ cao vào giai đoạn mẹ bầu nghén nhiều nhất.

Điều này được cho là có liên quan đến cảm giác buồn nôn và nôn.

2.2. Thay đổi estrogen và progesterone

Nồng độ estrogen và progesterone tăng trong thai kỳ.

Progesterone có thể làm hệ tiêu hóa hoạt động chậm hơn, khiến mẹ bầu dễ:

• Đầy bụng.
• Khó tiêu.
• Trào ngược.
• Buồn nôn.

2.3. Nhạy cảm hơn với mùi

Nhiều phụ nữ khi mang thai trở nên đặc biệt nhạy cảm với các mùi trước đây hoàn toàn bình thường.

Ví dụ:

• Mùi thức ăn.
• Mùi cơm nóng.
• Mùi cá, thịt.
• Mùi nước hoa.
• Mùi dầu gội.
• Khói thuốc.
• Mùi cơ thể.

Chỉ cần ngửi thấy những mùi này cũng có thể kích thích cảm giác buồn nôn.

2.4. Dạ dày nhạy cảm hơn

Thai kỳ làm thay đổi nhu động đường tiêu hóa. Vì vậy một số mẹ bầu dễ đầy bụng, khó tiêu hoặc nôn sau khi ăn.

2.5. Yếu tố cơ địa

Mức độ nghén khác nhau rất nhiều giữa các phụ nữ.

Có người gần như không nghén, trong khi người khác có thể nghén khá nhiều dù thai kỳ vẫn phát triển bình thường.

Xem thêm: Thèm Chua Là Trai Hay Gái? Dấu Hiệu Dự Đoán Giới Tính Thai Nhi Mẹ Bầu Cần Biết

3. Các kiểu nghén khi mang thai thường gặp

Trong đời sống, mẹ bầu thường gọi tên tình trạng nghén dựa trên triệu chứng nổi bật nhất. Đây không phải lúc nào cũng là những thuật ngữ chẩn đoán y khoa riêng biệt, nhưng giúp mô tả khá rõ trải nghiệm trong thai kỳ.

3.1. Nghén buồn nôn nhưng không nôn

Đây là một trong những biểu hiện rất thường gặp.

Mẹ bầu có thể cảm thấy:

• Lợm giọng.
• Cồn cào.
• Khó chịu ở dạ dày.
• Muốn nôn nhưng không nôn được.
• Buồn nôn khi đói hoặc khi ngửi thức ăn.

Nếu vẫn ăn uống được, không mất nước và cân nặng ổn định thì thường có thể theo dõi và điều chỉnh chế độ ăn.

3.2. Nghén nôn

Một số mẹ bầu không chỉ buồn nôn mà còn nôn thực sự.

Nôn có thể xảy ra:

• Sau khi thức dậy.
• Sau ăn.
• Khi đánh răng.
• Khi ngửi mùi thức ăn.
• Khi quá đói.

Nếu chỉ nôn một vài lần nhưng sau đó vẫn uống nước và ăn được thì thường chưa đáng lo ngại.

Điều quan trọng không phải chỉ là “mỗi ngày nôn bao nhiêu lần”, mà là mẹ bầu có còn ăn uống được, tiểu bình thường và duy trì được thể trạng hay không.

3.3. Nghén mùi

Nhiều mẹ bầu cho biết những mùi trước đây rất quen thuộc bỗng trở nên khó chịu.

Điển hình như:

• Mùi cơm.
• Mùi thịt cá.
• Mùi dầu mỡ.
• Mùi hành, tỏi.
• Mùi nước hoa.
• Khói thuốc.
• Mùi phòng kín.

Một số trường hợp chỉ cần nghe hoặc nghĩ đến món ăn cũng đã cảm thấy buồn nôn.

Cách giảm khó chịu: 

• Mở cửa thông thoáng khi nấu ăn.
• Tránh trực tiếp đứng bếp nếu mùi thức ăn gây nôn.
• Ưu tiên món nguội hoặc ít mùi.
• Nhờ người thân chuẩn bị thức ăn trong thời gian nghén nhiều.
• Tránh khói thuốc và các mùi hóa chất mạnh.

3.4. Nghén đồ ăn – thèm hoặc sợ một số món

Thai kỳ có thể khiến khẩu vị thay đổi rõ rệt.

Mẹ bầu có thể đột nhiên:

• Thèm đồ chua.
• Thèm ngọt.
• Muốn ăn trái cây.
• Thèm một món trước đây ít ăn.
• Không chịu được thịt hoặc cá.
• Ghét món mình từng rất thích.

Phần lớn những thay đổi này không đáng lo nếu chế độ ăn tổng thể vẫn cân đối.

Tuy nhiên, không nên vì thèm một món mà ăn quá nhiều thực phẩm:

• Quá ngọt.
• Quá mặn.
• Quá cay.
• Nhiều dầu mỡ.
• Chưa được nấu chín.
• Không đảm bảo vệ sinh thực phẩm.

Đặc biệt, thèm chua, ngọt hay cay không phải là căn cứ khoa học để xác định giới tính thai nhi.

3.5. Nghén ngủ – mệt mỏi, buồn ngủ nhiều

“Nghén ngủ” là cách gọi phổ biến khi mẹ bầu cảm thấy:

• Buồn ngủ thường xuyên.
• Mệt mỏi.
• Thiếu năng lượng.
• Muốn nằm nghỉ nhiều hơn.

Mệt và buồn ngủ khá thường gặp trong tam cá nguyệt đầu do cơ thể đang thích nghi với sự thay đổi nội tiết và tăng nhu cầu chuyển hóa.

Tuy nhiên, nếu mệt bất thường kèm:

• Khó thở.
• Tim đập nhanh.
• Chóng mặt nhiều.
• Da niêm nhợt.
• Ngất.

mẹ bầu nên đi khám để bác sĩ đánh giá thêm những nguyên nhân như thiếu máu hoặc các vấn đề sức khỏe khác.

3.6. Nghén nước bọt

Một số phụ nữ mang thai cảm thấy lượng nước bọt trong miệng tăng rõ rệt.

Tình trạng này có thể đi kèm buồn nôn và khiến mẹ bầu:

• Khó nuốt nước bọt.
• Phải nhổ nước bọt thường xuyên.
• Khó chịu trong miệng.
• Buồn nôn nhiều hơn.

Thông thường tình trạng sẽ giảm khi triệu chứng nghén cải thiện.

3.7. Nghén kèm ợ nóng, đầy bụng

Do progesterone làm hệ tiêu hóa hoạt động chậm hơn, một số mẹ bầu có thể gặp đồng thời:

• Buồn nôn.
• Chướng bụng.
• Ợ hơi.
• Ợ nóng.
• Trào ngược.
• No nhanh.

Mẹ bầu nên chia nhỏ bữa ăn và tránh nằm ngay sau ăn.

Nếu triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng nhiều đến việc ăn uống, bác sĩ có thể tư vấn biện pháp điều trị phù hợp và an toàn trong thai kỳ.

3.8. Thèm ăn những thứ không phải thực phẩm

Một số thai phụ có cảm giác muốn ăn hoặc nhai những thứ không phải thức ăn, ví dụ như đá lạnh, đất hoặc các chất khác.

Trong y khoa, hiện tượng này được gọi là pica.

Mẹ bầu không nên tự ý ăn các chất không phải thực phẩm vì có nguy cơ:

• Nhiễm độc.
• Nhiễm ký sinh trùng.
• Rối loạn tiêu hóa.
• Ảnh hưởng hấp thu dinh dưỡng.

Một số trường hợp pica có thể liên quan đến thiếu vi chất, đặc biệt thiếu sắt, vì vậy nên báo cho bác sĩ khi đi khám thai.

3.9. Nghén nặng 

Đây là tình trạng cần đặc biệt chú ý. Nghén nặng không đơn thuần là “nghén nhiều hơn người khác”.

Mẹ bầu có thể nôn liên tục đến mức:

• Hầu như không giữ được thức ăn hoặc nước uống.
• Sụt cân.
• Khô miệng.
• Tiểu rất ít.
• Nước tiểu sẫm màu.
• Chóng mặt khi đứng lên.
• Mệt lả.
• Rối loạn điện giải hoặc mất nước.

Những trường hợp này cần được bác sĩ đánh giá và điều trị thay vì cố chịu đựng tại nhà.

4. Dấu hiệu nghén nào cần đi khám?

Mẹ bầu nên liên hệ bác sĩ hoặc đi khám nếu:

• Nôn nhiều và gần như không ăn uống được.
• Không giữ được nước uống.
• Tiểu ít hơn rõ rệt.
• Nước tiểu đậm màu.
• Chóng mặt, choáng hoặc ngất.
• Sụt cân rõ rệt.
• Tim đập nhanh bất thường.
• Nôn ra máu.
• Đau bụng nhiều.
• Sốt.
• Mệt lả hoặc khó thực hiện sinh hoạt bình thường.

Đặc biệt, nếu mẹ bầu có biểu hiện mất nước, lơ mơ, ngất, đau bụng dữ dội hoặc ra máu âm đạo nhiều thì cần được đánh giá y tế sớm.

Xem thêm: Chế độ dinh dưỡng cho bà bầu 2 tháng đầu? Chia sẻ từ Bs Hạnh

5. Cách giảm nghén an toàn mẹ bầu có thể thử

Ốm nghén khiến nhiều mẹ bầu mệt mỏi, khó ăn uống và sinh hoạt. Một số thay đổi nhỏ có thể giúp mẹ dễ chịu hơn.

Mẹ có thể áp dụng các cách sau:

• Chia nhỏ bữa ăn: Nên chia thành 5 – 6 bữa nhỏ trong ngày. Tránh để bụng quá đói vì dễ tăng cảm giác buồn nôn.
• Ăn nhẹ trước khi ra khỏi giường: Mẹ có thể ăn bánh quy hoặc bánh mì khô. Nên ngồi dậy từ từ sau khi thức dậy.
• Tránh món gây buồn nôn: Không cần cố ăn món khiến mẹ khó chịu. Có thể thay bằng thực phẩm khác phù hợp hơn.
• Uống nước từng ngụm nhỏ: Nên uống nhiều lần trong ngày thay vì uống nhiều cùng lúc. Cách này giúp giảm cảm giác buồn nôn.
• Hạn chế đồ nhiều dầu mỡ: Thức ăn nhiều dầu mỡ khó tiêu hóa hơn. Chúng có thể làm đầy bụng và buồn nôn tăng lên.
• Nghỉ ngơi đầy đủ: Ngủ đủ giúp cơ thể phục hồi tốt hơn. Mẹ nên tránh làm việc quá sức khi đang nghén.

Nếu nôn nhiều, không ăn uống được hoặc sụt cân, mẹ nên đi khám.
Bác sĩ sẽ đánh giá và hướng dẫn cách xử trí phù hợp.

Kết luận

Các kiểu nghén khi mang thai rất đa dạng, từ buồn nôn, nôn, nhạy cảm với mùi, thay đổi khẩu vị, buồn ngủ đến đầy bụng và trào ngược. Phần lớn ốm nghén là hiện tượng thường gặp trong những tháng đầu và sẽ cải thiện theo thời gian.

Nếu tình trạng nghén kéo dài, nôn nhiều hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và sinh hoạt, mẹ bầu nên được bác sĩ sản phụ khoa kiểm tra để có hướng xử trí phù hợp.

Nội dung bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp từ bác sĩ.

Nếu mẹ bầu đang nghén nhiều, ăn uống khó khăn hoặc có những dấu hiệu bất thường khiến mình lo lắng, có thể đặt lịch thăm khám tại Phòng khám Sản phụ khoa HAMEC để được bác sĩ kiểm tra tình trạng của mẹ, đánh giá thai kỳ và tư vấn hướng chăm sóc phù hợp.