Có những cuộc sinh diễn ra rất nhanh, nhưng cũng có những tình huống mà chỉ trong vài phút, cả ê-kíp sản khoa phải tập trung cao độ để bảo đảm an toàn cho cả mẹ và em bé. Một trong những tình huống như vậy là khó sinh do mắc kẹt vai, hay trong chuyên môn còn gọi là kẹt vai khi sinh.
Nhiều mẹ khi nghe bác sĩ nói đến “kẹt vai”, “vai bé khó ra” hay “nguy cơ khó sinh” thường rất lo lắng. Có người nghĩ rằng chỉ những em bé quá lớn mới gặp tình trạng này, có người lại sợ rằng cứ thai to là bắt buộc phải sinh mổ.
Thực tế không hoàn toàn như vậy.
Khó sinh do mắc kẹt vai là một cấp cứu sản khoa đặc biệt, có thể xảy ra ngay cả khi trước đó cuộc chuyển dạ tiến triển khá thuận lợi. Điều quan trọng không phải là mẹ tự lo lắng hay tự dự đoán, mà là hiểu đúng tình trạng này, khám thai đầy đủ và lựa chọn nơi sinh có khả năng xử trí cấp cứu sản khoa.
Khó sinh do mắc kẹt vai của bé là gì?
Khó sinh do mắc kẹt vai, hay shoulder dystocia, là tình trạng sau khi đầu em bé đã được sinh ra nhưng phần vai không tiếp tục sổ ra ngoài theo cơ chế sinh thông thường.
Trong phần lớn các trường hợp sinh ngả âm đạo, sau khi đầu bé ra, vai sẽ xoay và lần lượt đi qua khung chậu của mẹ. Tuy nhiên, ở tình trạng kẹt vai, một bên vai, thường là vai trước của bé, bị mắc phía sau xương mu của mẹ. Ít gặp hơn, vai sau có thể bị mắc ở vùng xương cùng.
Khi đó, đầu bé đã ra nhưng phần thân chưa thể tiếp tục được sinh ra bình thường.
Đây chính là điểm khiến kẹt vai trở thành một tình huống cần được xử trí nhanh chóng bởi đội ngũ sản khoa đã được đào tạo.
Điều cần hiểu là kẹt vai không đồng nghĩa với việc bác sĩ đã “đỡ sinh sai”, cũng không phải lúc nào cũng có thể dự đoán chính xác trước khi chuyển dạ.
Nhiều trường hợp hoàn toàn không có yếu tố nguy cơ rõ ràng nhưng kẹt vai vẫn có thể xảy ra.
Một câu chuyện mà bác sĩ sản khoa không bao giờ muốn chủ quan
Tôi từng gặp những mẹ bầu bước vào phòng sinh với một tâm trạng rất vui vẻ.
Thai kỳ của mẹ khá thuận lợi. Các lần khám thai không có bất thường đáng kể. Cơn chuyển dạ tiến triển tốt và đầu em bé đã ra ngoài.
Thông thường, đây là thời điểm người mẹ nghĩ rằng chỉ vài giây nữa thôi mình sẽ được nghe tiếng khóc đầu tiên của con.
Nhưng sau khi đầu bé ra, phần vai không tiếp tục sổ.
Không khí trong phòng sinh lập tức thay đổi.
Không phải là hoảng loạn.
Mà là sự tập trung.
Ê-kíp sản khoa nhanh chóng nhận biết tình trạng kẹt vai, phối hợp các biện pháp chuyên môn theo trình tự để giải phóng vai em bé.
Với người mẹ, thời gian ấy có thể chỉ là vài phút.
Nhưng với bác sĩ sản khoa, từng phút đều rất quan trọng.
May mắn là khi được nhận diện và xử trí đúng, rất nhiều trường hợp kẹt vai vẫn kết thúc an toàn, mẹ khỏe và em bé được theo dõi tốt sau sinh.
Câu chuyện này cũng là lý do tôi luôn nhắc các mẹ: sinh con không chỉ cần theo dõi thai kỳ tốt mà còn cần lựa chọn nơi sinh có đầy đủ nhân lực và khả năng cấp cứu khi cần thiết.
Vì sao vai của bé lại bị mắc kẹt?
Để hiểu đơn giản, mẹ có thể hình dung khi sinh ngả âm đạo, em bé phải đi qua khung chậu của mẹ theo một chuỗi chuyển động rất chính xác.
Đầu bé cúi, xoay và sổ ra ngoài. Sau đó vai tiếp tục xoay để đi qua đường kính thuận lợi của khung chậu.
Nếu đường kính vai của em bé tương đối lớn so với khoảng không gian mà vai phải đi qua, vai trước có thể mắc lại phía sau xương mu.
Tuy nhiên, kẹt vai không chỉ phụ thuộc vào cân nặng thai.
Nó là kết quả của nhiều yếu tố liên quan đến kích thước thai, cấu trúc cơ thể mẹ, khung chậu, quá trình chuyển dạ và cơ chế sổ thai.
Chính vì vậy, rất khó có một con số cân nặng duy nhất để khẳng định rằng em bé chắc chắn sẽ hoặc chắc chắn không bị kẹt vai.
Những trường hợp nào có nguy cơ kẹt vai cao hơn?
Một số yếu tố được ghi nhận có liên quan đến nguy cơ kẹt vai, trong đó thường được chú ý là:
Thai có cân nặng lớn.
Mẹ mắc đái tháo đường hoặc đái tháo đường thai kỳ, đặc biệt khi đường huyết chưa được kiểm soát tốt.
Mẹ từng có tiền sử sinh em bé bị kẹt vai ở lần sinh trước.
Mẹ có tiền sử sinh con cân nặng lớn.
Mẹ thừa cân hoặc tăng cân quá mức trong thai kỳ.
Thai quá ngày dự sinh trong một số trường hợp.
Chuyển dạ kéo dài hoặc giai đoạn sổ thai diễn tiến bất thường.
Một số trường hợp sinh cần hỗ trợ bằng dụng cụ sản khoa.
Tuy nhiên, đây chỉ là những yếu tố làm tăng nguy cơ.
Có yếu tố nguy cơ không có nghĩa chắc chắn kẹt vai sẽ xảy ra.
Ngược lại, không có yếu tố nguy cơ cũng không đồng nghĩa nguy cơ bằng không.
Đây là một trong những điểm khiến kẹt vai trở thành tình huống khá khó dự đoán trong sản khoa.
Thai to có phải chắc chắn sẽ bị kẹt vai không?
Không.
Đây là điều các mẹ cần hiểu rất rõ.
Thai càng lớn thì nguy cơ kẹt vai có thể tăng lên, nhưng nhiều em bé có cân nặng lớn vẫn sinh ngả âm đạo hoàn toàn thuận lợi.
Ngược lại, kẹt vai đôi khi vẫn xảy ra ở những em bé có cân nặng trong giới hạn bình thường.
Ngoài cân nặng thai, bác sĩ còn phải đánh giá rất nhiều yếu tố khác như:
Tuổi thai.
Tiền sử sinh nở của mẹ.
Tình trạng đái tháo đường thai kỳ.
Ước lượng cân nặng và sự phát triển của thai.
Diễn tiến chuyển dạ.
Tình trạng sức khỏe của mẹ và bé.
Vì vậy, mẹ không nên chỉ nhìn vào một con số cân nặng trên siêu âm rồi tự quyết định mình nên sinh thường hay sinh mổ.
Ước lượng cân nặng thai qua siêu âm cũng luôn có một khoảng sai số nhất định.
Quyết định đường sinh cần được cá thể hóa cho từng thai phụ.
Bác sĩ nhận biết kẹt vai bằng cách nào?
Kẹt vai thường được nhận biết ngay trong quá trình sinh.
Sau khi đầu thai được sinh ra, phần vai và thân bé không tiếp tục sổ ra theo diễn tiến thông thường.
Một dấu hiệu kinh điển có thể được quan sát thấy là sau khi đầu bé ra, đầu có xu hướng áp sát trở lại vùng tầng sinh môn. Tuy nhiên, việc chẩn đoán và xử trí cần dựa vào đánh giá trực tiếp của bác sĩ hoặc nữ hộ sinh đang đỡ sinh.
Đây không phải là tình trạng mà mẹ có thể tự nhận biết hay tự xử trí.
Khi kẹt vai xảy ra, điều quan trọng nhất là ê-kíp sản khoa phải nhận diện nhanh, phối hợp tốt và thực hiện các kỹ thuật chuyên môn thích hợp.
Kẹt vai có nguy hiểm không?
Kẹt vai được xem là một cấp cứu sản khoa vì có thể ảnh hưởng đến cả mẹ và em bé nếu tình trạng kéo dài hoặc khó giải phóng.
Đối với em bé
Trong một số trường hợp, bé có thể gặp chấn thương liên quan đến quá trình sinh, chẳng hạn tổn thương vùng vai, xương hoặc đám rối thần kinh cánh tay.
Nhiều trường hợp tổn thương thần kinh có thể hồi phục, nhưng mức độ và thời gian hồi phục sẽ phụ thuộc từng trẻ.
Nếu quá trình sinh thân bé bị trì hoãn quá lâu, nguy cơ thiếu oxy cũng là vấn đề mà ê-kíp sản khoa phải đặc biệt lưu ý.
Sau một ca sinh có kẹt vai, trẻ thường được bác sĩ sơ sinh kiểm tra kỹ vận động tay, phản xạ, hô hấp và tình trạng toàn thân.
Đối với người mẹ
Người mẹ có thể tăng nguy cơ tổn thương đường sinh dục hoặc chảy máu sau sinh.
Vì vậy sau khi xử trí thành công, công việc của bác sĩ chưa kết thúc.
Người mẹ vẫn cần được theo dõi tử cung, lượng máu mất, tổn thương đường sinh dục và các dấu hiệu bất thường sau sinh.
Kẹt vai được xử trí như thế nào?
Khi xác định kẹt vai, đây là tình huống cần sự phối hợp của cả ê-kíp sản khoa.
Bác sĩ có thể yêu cầu thêm nhân lực hỗ trợ, đồng thời thực hiện các thủ thuật sản khoa theo trình tự để tạo thêm không gian trong khung chậu hoặc giúp vai em bé thay đổi vị trí.
Một trong những phương pháp thường được sử dụng là điều chỉnh tư thế hai chân người mẹ kết hợp với tác động chuyên môn thích hợp ở vùng trên xương mu. Nếu chưa thành công, bác sĩ có thể tiếp tục những kỹ thuật sản khoa khác.
Việc lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc từng trường hợp và diễn tiến ngay tại phòng sinh.
Các kỹ thuật này phải được thực hiện bởi nhân viên y tế đã được đào tạo.
Người nhà hoặc sản phụ không nên tự thực hiện bất kỳ thao tác nào theo hướng dẫn trên mạng vì có thể gây nguy hiểm cho cả mẹ và em bé.
Xem thêm: Ưu và nhược điểm của sinh mổ so với sinh thường: Mẹ bầu nên hiểu đúng trước khi sinh
Có thể phòng ngừa hoàn toàn kẹt vai không?
Hiện nay không có cách nào bảo đảm phòng ngừa 100% kẹt vai.
Nhưng chúng ta có thể giảm một số yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát được.
Đặc biệt, mẹ bầu nên thực hiện tốt những điều sau.
Khám thai đúng lịch
Khám thai giúp bác sĩ theo dõi tốc độ phát triển của bé, lượng nước ối, tình trạng sức khỏe của mẹ và phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ.
Tầm soát đái tháo đường thai kỳ
Đây là một bước rất quan trọng.
Khi mẹ bị đái tháo đường thai kỳ, thai có thể phát triển lớn hơn và sự phân bố mô cơ thể của thai cũng có thể khác so với thai của người mẹ không mắc đái tháo đường.
Kiểm soát tốt đường huyết giúp giảm nhiều nguy cơ cho cả mẹ và bé.
Kiểm soát tăng cân trong thai kỳ
Mẹ không cần ăn cho hai người.
Điều quan trọng là ăn đủ chất, phù hợp với tình trạng dinh dưỡng trước mang thai và mức tăng cân được bác sĩ khuyến nghị.
Không nên tự ý ăn kiêng quá mức để mong em bé “nhỏ cho dễ sinh”, vì điều này cũng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai.
Trao đổi với bác sĩ nếu từng bị kẹt vai
Nếu lần sinh trước từng xảy ra kẹt vai, mẹ cần thông báo ngay từ những lần khám thai đầu tiên.
Tiền sử này sẽ giúp bác sĩ đánh giá kế hoạch theo dõi và lựa chọn đường sinh phù hợp hơn.
Lựa chọn cơ sở sinh có khả năng cấp cứu sản khoa
Đây là điều tôi đặc biệt muốn nhấn mạnh.
Có những biến cố sản khoa không thể dự đoán hoàn toàn bằng siêu âm hay xét nghiệm.
Điều tạo nên sự khác biệt chính là khả năng nhận biết và xử trí khi biến cố thực sự xảy ra.
Thai lớn thì có nên chủ động sinh mổ để tránh kẹt vai?
Không phải cứ thai lớn là cần sinh mổ.
Bác sĩ sẽ đánh giá tổng thể trước khi đưa ra khuyến nghị.
Trong một số thai kỳ có nguy cơ đặc biệt cao, chẳng hạn thai ước lượng rất lớn kết hợp với đái tháo đường hoặc những yếu tố sản khoa khác, bác sĩ có thể trao đổi với gia đình về khả năng sinh mổ.
Nhưng không nên coi sinh mổ là giải pháp mặc định chỉ vì siêu âm báo cân nặng thai lớn hơn trung bình.
Sinh mổ cũng là một phẫu thuật và có những nguy cơ riêng.
Mục tiêu của bác sĩ không phải cố gắng sinh thường bằng mọi giá, cũng không phải sinh mổ càng nhiều càng an toàn.
Mục tiêu là lựa chọn phương án có lợi nhất cho mẹ và em bé trong từng hoàn cảnh cụ thể.
Xem thêm: Sinh mổ ăn thịt bò được không?
Nếu từng bị kẹt vai, lần mang thai sau có sinh thường được không?
Câu trả lời là có thể, nhưng cần được bác sĩ sản khoa đánh giá kỹ.
Mẹ từng có tiền sử kẹt vai sẽ có nguy cơ tái diễn cao hơn so với người chưa từng gặp tình trạng này.
Bác sĩ cần xem lại nhiều yếu tố như:
Mức độ kẹt vai ở lần sinh trước.
Cân nặng của em bé lần trước.
Em bé có gặp chấn thương sau sinh hay không.
Cân nặng dự kiến của thai hiện tại.
Mẹ có đái tháo đường hay không.
Tuổi thai và tình trạng sức khỏe của mẹ.
Từ những thông tin đó, bác sĩ sẽ cùng mẹ trao đổi về phương án sinh phù hợp.
Không nên vì một lần kẹt vai mà mặc định những lần sau bắt buộc phải sinh mổ, nhưng cũng không nên xem nhẹ tiền sử này.
Mẹ bầu cần nhớ điều gì về khó sinh do kẹt vai?
Nếu chỉ nhớ một vài điều sau khi đọc bài viết này, tôi mong mẹ nhớ rằng:
Kẹt vai là tình trạng đầu em bé đã ra nhưng vai chưa thể sổ theo cơ chế sinh bình thường.
Đây là một cấp cứu sản khoa cần được xử trí nhanh bởi nhân viên y tế.
Thai lớn và đái tháo đường thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ, nhưng không phải mọi trường hợp đều có thể dự đoán trước.
Không phải thai to nào cũng bị kẹt vai và cũng không phải cứ thai to là bắt buộc sinh mổ.
Khám thai đầy đủ, kiểm soát đường huyết, theo dõi sự phát triển thai và lựa chọn nơi sinh an toàn là những việc thiết thực nhất mẹ có thể làm.
Có một câu tôi rất thích: “Hiểu đúng để bớt sợ, chuẩn bị đúng để thêm an tâm.”
Mang thai và sinh con không phải hành trình mà người mẹ cần tự mình đoán trước mọi nguy cơ. Điều mẹ cần là một bác sĩ đồng hành, một kế hoạch theo dõi phù hợp và một nơi sinh đủ khả năng xử trí những tình huống bất ngờ.
Nếu bác sĩ thông báo thai của mẹ đang lớn hơn tuổi thai, mẹ mắc đái tháo đường thai kỳ, từng sinh con lớn hoặc từng gặp kẹt vai ở lần sinh trước, hãy trao đổi sớm với bác sĩ sản khoa về kế hoạch sinh.
Đừng chờ đến ngày chuyển dạ mới bắt đầu đặt câu hỏi.
Chuẩn bị trước không có nghĩa là lo sợ trước.
Chuẩn bị trước là để khi bước vào phòng sinh, mẹ có thể yên tâm rằng mình và em bé đang được theo dõi bằng một kế hoạch phù hợp nhất.
PHÒNG KHÁM SẢN PHỤ KHOA SÀI GÒN ĐÀ LẠT
Tổng đài đặt lịch, tư vấn miễn phí: 1900066679
Nhận tư vấn chuyên sâu từ Bs Hạnh: Tại đây
- CN1: 57 Đường Trần Nhật Duật, Phường 5, Thành phố Đà Lạt – 0978 682 315 (zalo)
- CN2: 624 QL20 TT. Liên Nghĩa, Đức Trọng – 0972 357 035 (zalo)
- CN3: Ngã 3 Đoàn Kết, đường Hùng Vương, TT. Đinh Văn, Lâm Hà – 0971 900 557 (zalo)
- CN4: 151 Lê Hồng Phong, Quận 5, TP. Hồ Chí Minh – 0967 533 868 (zalo)
- CN5: 67 Trần Thị Nghỉ, Phường 1, Hạnh Thông, Gò Vấp, TP. HCM – 0967 533 868
Hãy nhấn theo dõi các trang mạng xã hội của Bác sĩ Hạnh để nhận được nhiều kiến thức bổ ích:
✅Kênh YouTube: Bác Sĩ Hạnh Official
✅Kênh Tiktok: Bác sĩ Hạnh
✅Zalo OA: Bác sĩ Hạnh clinic
✅Facebook fanpage: Dr Hạnh
✅Facebook cá nhân: Bác sĩ Hạnh
✅Facebook Phòng Khám : Phòng Khám Sản Phụ Khoa Hamec
Khám phá thêm từ Bác Sĩ Hạnh
Đăng ký để nhận các bài đăng mới nhất được gửi đến email của bạn.
