Dấu hiệu và triệu chứng trầm cảm sau sinh

Sau khi sinh con, người phụ nữ thường nhận được rất nhiều lời chúc mừng. Ai cũng hỏi em bé bú có ngoan không, ngủ có ngon không, tăng cân thế nào. Nhưng đôi khi, rất ít người dừng lại và hỏi người mẹ một câu thật lòng: “Dạo này mẹ có ổn không?”

Có những người mẹ vẫn mỉm cười khi có khách đến thăm, vẫn chăm con từng cữ bú, vẫn cố gắng hoàn thành mọi việc trong nhà. Thế nhưng khi đêm xuống, họ lại âm thầm khóc, cảm thấy trống rỗng, bất lực và không hiểu vì sao mình không hạnh phúc như tưởng tượng.

Đó có thể không đơn thuần là sự mệt mỏi sau sinh. Đó có thể là những dấu hiệu và triệu chứng trầm cảm sau sinh cần được nhận biết sớm, lắng nghe đúng cách và hỗ trợ kịp thời.

Trầm cảm sau sinh là gì?

Trầm cảm sau sinh là một dạng rối loạn cảm xúc có thể xuất hiện sau khi người phụ nữ sinh con. Tình trạng này ảnh hưởng đến suy nghĩ, cảm xúc, giấc ngủ, khả năng chăm sóc bản thân, chăm sóc em bé và các mối quan hệ trong gia đình.

Trầm cảm sau sinh không có nghĩa là người mẹ yếu đuối, không yêu con hoặc không đủ khả năng làm mẹ. Đây là một vấn đề sức khỏe thực sự, có thể liên quan đến sự thay đổi nội tiết, thiếu ngủ kéo dài, áp lực chăm con, khó khăn trong hôn nhân, thiếu sự hỗ trợ, tiền sử rối loạn lo âu hoặc trầm cảm và nhiều yếu tố khác.

Một số phụ nữ bắt đầu có biểu hiện trong những tuần đầu sau sinh. Một số trường hợp xuất hiện muộn hơn, sau vài tháng, khi sự mệt mỏi tích tụ và người mẹ dần mất đi nguồn lực tinh thần.

Điều quan trọng là trầm cảm sau sinh có thể được điều trị. Người mẹ càng được phát hiện và hỗ trợ sớm thì khả năng hồi phục càng tốt.

Câu chuyện của một người mẹ sau sinh

Chị Mai sinh con đầu lòng sau nhiều năm mong đợi. Trong suốt thai kỳ, chị chuẩn bị rất kỹ: đọc sách chăm con, mua quần áo, sắp xếp phòng ngủ và tưởng tượng về những ngày hạnh phúc khi được ôm con vào lòng.

Những ngày đầu sau sinh, mọi việc không giống như chị từng nghĩ. Em bé khóc nhiều, bú không tốt và thường xuyên thức giấc vào ban đêm. Chị Mai đau vết mổ, mất ngủ, sữa về ít và luôn lo con không đủ no.

Mỗi khi con khóc, chị lại nghĩ mình là một người mẹ vụng về. Khi nhìn thấy những bà mẹ khác trên mạng xã hội vui vẻ, xinh đẹp và chăm con rất nhẹ nhàng, chị càng cảm thấy mình thất bại.

Ban ngày, chị vẫn cố gắng tỏ ra bình thường. Nhưng nhiều đêm, chị ngồi trong nhà tắm và khóc một mình. Chị không muốn gặp bạn bè, không còn hứng thú với những điều mình từng yêu thích. Có lúc chị nhìn con ngủ và tự hỏi: “Tại sao mình không cảm thấy hạnh phúc?”

Gia đình ban đầu cho rằng chị chỉ mệt và nhạy cảm quá mức. Cho đến một ngày, chồng chị ngồi xuống, không trách móc, không khuyên chị phải mạnh mẽ mà chỉ nói: “Anh thấy em đang rất mệt. Anh muốn cùng em đi gặp bác sĩ.”

Cuộc gặp ấy đã giúp chị Mai hiểu rằng mình không phải là một người mẹ tồi. Chị đang gặp vấn đề sức khỏe cần được hỗ trợ. Sau một thời gian điều trị, nghỉ ngơi, chia sẻ trách nhiệm chăm con và nhận được sự đồng hành từ gia đình, chị dần tìm lại được chính mình.

Câu chuyện của chị Mai cũng là câu chuyện của rất nhiều người mẹ đang âm thầm chịu đựng mà chưa biết cách gọi tên cảm xúc của mình.

Dấu hiệu và triệu chứng trầm cảm sau sinh thường gặp

Mỗi người mẹ có thể biểu hiện khác nhau. Một người có thể buồn bã và khóc nhiều, trong khi người khác lại trở nên cáu gắt, im lặng hoặc xa cách. Các triệu chứng thường ảnh hưởng đến nhiều mặt của cuộc sống và kéo dài dai dẳng.

1. Buồn bã, trống rỗng hoặc tuyệt vọng kéo dài

Người mẹ có thể cảm thấy buồn không rõ nguyên nhân, thường xuyên khóc hoặc cảm thấy bên trong hoàn toàn trống rỗng. Cảm xúc tiêu cực xuất hiện hầu hết các ngày và không cải thiện ngay cả khi đã được nghỉ ngơi.

Có người mô tả cảm giác này giống như đang sống trong một căn phòng tối, dù bên ngoài mọi người vẫn vui vẻ và chúc mừng.

2. Mất hứng thú với những điều từng yêu thích

Người mẹ có thể không còn muốn trò chuyện, gặp gỡ bạn bè, chăm sóc bản thân hoặc thực hiện những hoạt động trước đây từng khiến mình vui.

Ngay cả việc ôm con, ngắm con hoặc ở bên gia đình cũng có thể không mang lại cảm giác hạnh phúc như mong đợi. Điều này thường khiến người mẹ cảm thấy tội lỗi và tự trách bản thân nhiều hơn.

Xem thêm: Quan hệ bằng miệng xong vệ sinh như thế nào?

3. Khó gắn kết với em bé

Một số phụ nữ cảm thấy xa cách với con, chăm con như một nghĩa vụ hoặc không cảm nhận được sự gắn bó tình cảm.

Người mẹ có thể lo lắng vì không xuất hiện tình yêu mãnh liệt ngay sau khi sinh. Tuy nhiên, sự gắn kết giữa mẹ và bé không phải lúc nào cũng hình thành ngay lập tức. Điều đáng lưu ý là khi cảm giác xa cách kéo dài, kèm theo buồn bã, kiệt sức, tuyệt vọng hoặc né tránh chăm sóc em bé.

4. Lo âu quá mức và luôn sợ điều xấu xảy ra

Người mẹ có thể liên tục lo con ngừng thở, mắc bệnh, bú không đủ, chậm tăng cân hoặc gặp nguy hiểm. Một số người kiểm tra con nhiều lần trong đêm dù em bé đang ngủ bình thường.

Sự lo lắng có thể đi kèm hồi hộp, tim đập nhanh, bồn chồn, khó thở, căng cơ, đau đầu hoặc cảm giác không thể thư giãn.

5. Dễ cáu gắt, tức giận hoặc mất kiểm soát cảm xúc

Trầm cảm sau sinh không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng sự buồn bã. Có người thường xuyên nổi nóng với chồng, người thân hoặc chính em bé. Sau đó, họ lại cảm thấy ân hận và tự trách mình.

Nếu người mẹ trở nên cáu gắt bất thường, nhạy cảm quá mức, khó kiểm soát cảm xúc và tình trạng kéo dài, gia đình không nên vội đánh giá rằng cô ấy ích kỷ hay khó tính.

6. Cảm thấy bản thân vô dụng hoặc là người mẹ thất bại

Người mẹ có thể nghĩ mình không đủ tốt, không biết chăm con, làm khổ gia đình hoặc không xứng đáng làm mẹ.

Những suy nghĩ này thường không phản ánh đúng khả năng thực tế nhưng lại khiến người mẹ mất tự tin, né tránh việc chăm con và ngày càng thu mình.

7. Rối loạn giấc ngủ

Mất ngủ sau sinh có thể xuất phát từ việc em bé thường xuyên thức giấc. Tuy nhiên, trong trầm cảm sau sinh, người mẹ có thể không ngủ được ngay cả khi con đã ngủ và có người hỗ trợ chăm bé.

Ngược lại, một số người lại muốn ngủ liên tục, khó thức dậy, không muốn rời khỏi giường và cảm thấy kiệt sức dù đã ngủ nhiều.

8. Thay đổi khẩu vị và cân nặng

Người mẹ có thể chán ăn, ăn rất ít hoặc phải ép bản thân ăn. Một số người lại ăn nhiều hơn bình thường để xoa dịu cảm xúc.

Sự thay đổi khẩu vị thường đi kèm mệt mỏi, thiếu năng lượng và giảm khả năng chăm sóc bản thân.

9. Khó tập trung và khó đưa ra quyết định

Những việc trước đây rất đơn giản như chọn quần áo cho con, sắp xếp một bữa ăn hoặc trả lời tin nhắn cũng có thể trở nên quá sức.

Người mẹ có thể hay quên, suy nghĩ chậm, mất tập trung hoặc cảm thấy đầu óc luôn mờ mịt.

10. Thu mình và né tránh giao tiếp

Người mẹ có thể không muốn gặp ai, từ chối các cuộc gọi, tránh tiếp xúc với người thân hoặc không muốn ra khỏi nhà.

Có người sợ bị đánh giá là chăm con không tốt. Có người lại không đủ năng lượng để giải thích cảm xúc của mình nên chọn cách im lặng.

11. Đau nhức cơ thể hoặc mệt mỏi kéo dài

Trầm cảm sau sinh có thể đi kèm đau đầu, đau lưng, rối loạn tiêu hóa, căng cơ, mệt mỏi và cảm giác cơ thể nặng nề.

Sau sinh vốn là giai đoạn người mẹ cần thời gian hồi phục. Tuy nhiên, nếu sự kiệt sức quá mức, kéo dài và đi kèm các biểu hiện cảm xúc bất thường, người mẹ nên được đánh giá toàn diện.

12. Có suy nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé

Đây là dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng. Người mẹ có thể nghĩ rằng mình biến mất thì mọi người sẽ đỡ khổ, cảm thấy cuộc sống không còn ý nghĩa hoặc xuất hiện ý nghĩ tự làm đau bản thân.

Một số người có thể sợ mình mất kiểm soát và làm hại em bé. Khi xuất hiện những suy nghĩ này, không nên để người mẹ ở một mình. Gia đình cần đưa người mẹ đến cơ sở y tế có chuyên môn hoặc khoa cấp cứu gần nhất để được hỗ trợ ngay.

Phân biệt trầm cảm sau sinh với “baby blues”

Nhiều phụ nữ trải qua cảm giác buồn nhẹ sau sinh, thường được gọi là “baby blues”. Người mẹ có thể dễ khóc, nhạy cảm, lo lắng và mệt mỏi trong những ngày đầu.

Tình trạng này thường xuất hiện sớm sau sinh, mức độ nhẹ và có xu hướng cải thiện trong khoảng hai tuần khi người mẹ được nghỉ ngơi và hỗ trợ.

Trầm cảm sau sinh thường kéo dài lâu hơn, triệu chứng rõ hơn và ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sinh hoạt, chăm sóc bản thân hoặc chăm sóc em bé.

Nếu cảm xúc buồn bã kéo dài trên hai tuần, ngày càng nặng, làm người mẹ mất chức năng hoặc xuất hiện suy nghĩ tiêu cực nguy hiểm, cần chủ động đi khám thay vì tiếp tục chờ đợi.

Trầm cảm sau sinh khác loạn thần sau sinh như thế nào?

Loạn thần sau sinh là tình trạng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, thường cần can thiệp khẩn cấp. Người mẹ có thể lú lẫn, kích động, nói chuyện bất thường, hoang tưởng, nghe thấy tiếng nói không có thật, mất ngủ hoàn toàn hoặc có hành vi nguy hiểm.

Khi người mẹ có biểu hiện mất liên hệ với thực tế, không nên tranh luận hoặc để người mẹ chăm con một mình. Gia đình cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế hoặc khoa cấp cứu.

Ai có nguy cơ bị trầm cảm sau sinh?

Bất kỳ người mẹ nào cũng có thể gặp trầm cảm sau sinh, kể cả khi có gia đình hạnh phúc và em bé hoàn toàn khỏe mạnh.

Nguy cơ có thể cao hơn ở người từng bị trầm cảm, rối loạn lo âu, trầm cảm trong thai kỳ, sang chấn tâm lý hoặc từng bị trầm cảm sau sinh. Các yếu tố khác gồm thiếu sự hỗ trợ, mâu thuẫn vợ chồng, khó khăn tài chính, sinh non, con mắc bệnh, sinh khó, đau kéo dài, mất ngủ, khó nuôi con bằng sữa mẹ hoặc mang thai ngoài kế hoạch.

Tuy nhiên, có yếu tố nguy cơ không có nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh. Ngược lại, người không có yếu tố nguy cơ rõ ràng vẫn có thể bị trầm cảm sau sinh.

Khi nào người mẹ nên đi khám?

Người mẹ nên chủ động tìm sự hỗ trợ khi các triệu chứng kéo dài trên hai tuần, ngày càng nặng hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.

Không cần đợi đến khi bản thân hoàn toàn kiệt sức mới đi khám. Chỉ cần người mẹ cảm thấy mình không còn giống trước đây, không thể kiểm soát cảm xúc hoặc gặp khó khăn trong việc chăm sóc bản thân và em bé, đó đã là lý do chính đáng để trao đổi với bác sĩ.

Bác sĩ có thể khai thác triệu chứng, sử dụng thang điểm sàng lọc, đánh giá tình trạng sức khỏe sau sinh và kiểm tra một số nguyên nhân có thể làm nặng thêm cảm giác mệt mỏi như thiếu máu, rối loạn tuyến giáp hoặc thiếu ngủ kéo dài.

Điều trị trầm cảm sau sinh như thế nào?

Hướng điều trị phụ thuộc vào mức độ triệu chứng, hoàn cảnh gia đình, tiền sử sức khỏe và việc người mẹ có đang cho con bú hay không.

Một số trường hợp nhẹ có thể cải thiện với tư vấn tâm lý, tăng thời gian nghỉ ngơi, chia sẻ trách nhiệm chăm con và xây dựng mạng lưới hỗ trợ.

Những trường hợp vừa hoặc nặng có thể cần trị liệu tâm lý chuyên sâu hoặc sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Có những loại thuốc có thể được cân nhắc trong thời kỳ cho con bú, nhưng người mẹ không nên tự ý mua thuốc, tự ngưng thuốc hoặc dùng thuốc của người khác.

Điều trị không làm người mẹ trở nên yếu đuối. Điều trị giúp người mẹ lấy lại giấc ngủ, năng lượng, khả năng kết nối với em bé và cảm giác làm chủ cuộc sống.

Xem thêm: Đối phó với trầm cảm sau sinh và các rối loạn tâm lý khác – Hành trình đi qua những ngày tối

Gia đình có thể giúp người mẹ như thế nào?

Điều người mẹ cần không phải là những câu như “Ai sinh con mà chẳng mệt”, “Phải vui lên chứ” hoặc “Có mỗi việc chăm con cũng không làm được”.

Gia đình hãy lắng nghe mà không phán xét. Hãy hỏi người mẹ đang cần điều gì thay vì tự quyết định thay cô ấy.

Người chồng và người thân có thể chia sẻ việc thay tã, ru con, chuẩn bị bữa ăn, dọn dẹp nhà cửa và tạo điều kiện để người mẹ có những khoảng nghỉ thực sự.

Đôi khi, một bữa cơm nóng, một giấc ngủ trọn vẹn hoặc một câu nói “Em không phải làm việc này một mình” có giá trị hơn rất nhiều lời khuyên.

Người mẹ có thể tự chăm sóc mình ra sao?

Tự chăm sóc không thể thay thế điều trị chuyên môn khi người mẹ đang mắc trầm cảm sau sinh, nhưng có thể hỗ trợ quá trình hồi phục.

Hãy nói thật với một người đáng tin cậy về cảm xúc của mình. Đừng cố gắng trở thành người mẹ hoàn hảo. Ăn đủ bữa, uống đủ nước, tranh thủ nghỉ ngơi khi có người hỗ trợ và duy trì vận động nhẹ khi cơ thể cho phép.

Hạn chế so sánh bản thân với hình ảnh được chọn lọc trên mạng xã hội. Mỗi em bé có một nhịp phát triển riêng và mỗi người mẹ cũng có một hành trình hồi phục khác nhau.

Quan trọng nhất, người mẹ cần nhớ rằng xin giúp đỡ không phải là thất bại. Đó là một hành động dũng cảm để bảo vệ bản thân và em bé.

Câu hỏi thường gặp về trầm cảm sau sinh

Trầm cảm sau sinh có tự khỏi không?

Một số trường hợp nhẹ có thể cải thiện khi người mẹ được nghỉ ngơi và hỗ trợ. Tuy nhiên, không nên mặc định rằng mọi trường hợp sẽ tự khỏi. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng đến cuộc sống, người mẹ nên đi khám.

Trầm cảm sau sinh có ảnh hưởng đến em bé không?

Khi không được hỗ trợ, trầm cảm sau sinh có thể ảnh hưởng đến khả năng chăm sóc, tương tác và gắn kết giữa mẹ với bé. Phát hiện và điều trị sớm giúp bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và con.

Đang cho con bú có điều trị được không?

Người mẹ vẫn có thể được tư vấn tâm lý và điều trị phù hợp trong thời gian cho con bú. Việc lựa chọn thuốc, nếu cần, phải do bác sĩ đánh giá dựa trên lợi ích và nguy cơ cụ thể.

Chồng có thể bị trầm cảm sau khi có con không?

Người cha cũng có thể gặp các vấn đề về cảm xúc sau khi con chào đời, đặc biệt khi thiếu ngủ, áp lực tài chính hoặc gia đình có nhiều thay đổi. Nếu người cha buồn bã, cáu gắt hoặc mất hứng thú kéo dài, cũng nên tìm kiếm sự hỗ trợ.

Lời nhắn dành cho người mẹ đang mệt mỏi

Có thể hôm nay mẹ cảm thấy mình không đủ tốt. Có thể mẹ đang cố gắng mỉm cười để mọi người yên lòng trong khi bên trong chỉ muốn được nghỉ ngơi và khóc thật lâu.

Nhưng mẹ không cần phải đi qua giai đoạn này một mình.

Trầm cảm sau sinh không phải là lỗi của mẹ. Cảm xúc của mẹ xứng đáng được lắng nghe, sức khỏe của mẹ xứng đáng được chăm sóc và mẹ xứng đáng nhận được sự giúp đỡ.

Một người mẹ khỏe mạnh không phải là người luôn mạnh mẽ. Đó là người biết lên tiếng khi mình đang cần một bàn tay đồng hành.

Nếu mẹ hoặc người thân đang có các dấu hiệu và triệu chứng trầm cảm sau sinh, hãy chủ động trao đổi với bác sĩ sản phụ khoa, bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý. Trường hợp xuất hiện ý nghĩ làm hại bản thân, làm hại em bé, hoang tưởng, nghe thấy tiếng nói không có thật hoặc mất kiểm soát hành vi, cần đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.

Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán và điều trị trực tiếp từ nhân viên y tế.

---

• CN1: 57 Đường Trần Nhật Duật, Phường 5, Thành phố Đà Lạt  – 0978 682 315 (zalo)
• CN2: 624 QL20 TT. Liên Nghĩa, Đức Trọng – 0972 357 035 (zalo)
• CN5: 67 Trần Thị Nghỉ, Phường 1, Hạnh Thông, Gò Vấp, TP. HCM – 0967 533 868

 
 
 
 
 
✅Facebook Phòng Khám : Phòng Khám Sản Phụ Khoa Hamec