Kiểm soát chảy máu sau sinh như thế nào?

Có những cuộc sinh nở kết thúc bằng tiếng khóc chào đời của em bé và niềm hạnh phúc vỡ òa của cả gia đình. Nhưng cũng có những thời điểm chỉ vài phút sau sinh, người mẹ bắt đầu ra máu nhiều, sắc mặt nhợt dần, người lạnh và mệt lả. Khi đó, niềm vui có thể nhanh chóng chuyển thành một tình huống cấp cứu.

Trong gần 20 năm làm sản phụ khoa, tôi luôn nhắc các mẹ rằng: sau khi em bé chào đời, cuộc sinh vẫn chưa thực sự kết thúc. Những giờ đầu tiên sau sinh là khoảng thời gian người mẹ cần được theo dõi rất sát, bởi một trong những biến chứng nguy hiểm nhất có thể xuất hiện chính là chảy máu sau sinh, hay còn gọi là băng huyết sau sinh.

Điều đáng mừng là nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng, phần lớn các trường hợp chảy máu sau sinh có thể được kiểm soát. Vì vậy, hiểu đúng về tình trạng này không phải để các mẹ lo lắng, mà để chúng ta biết khi nào cần hành động thật nhanh.

Chảy máu sau sinh là gì?

Sau khi sinh con, dù sinh thường hay sinh mổ, người mẹ đều có một lượng máu mất nhất định. Đây là điều có thể xảy ra trong quá trình bong nhau thai và tử cung co hồi.

Tuy nhiên, khi lượng máu mất quá nhiều hoặc người mẹ xuất hiện các dấu hiệu rối loạn tuần hoàn như mệt lả, chóng mặt, tụt huyết áp, tim đập nhanh, da tái lạnh thì cần nghĩ đến băng huyết sau sinh.

Trong thực hành sản khoa, băng huyết sau sinh thường được hiểu là tình trạng mất máu đáng kể sau cuộc sinh, đặc biệt khi lượng máu mất từ khoảng 1.000 ml trở lên hoặc bất kỳ mức mất máu nào khiến người mẹ có biểu hiện giảm thể tích tuần hoàn.

Băng huyết sau sinh có thể xảy ra ngay trong 24 giờ đầu sau sinh, gọi là băng huyết sau sinh nguyên phát. Một số trường hợp xảy ra muộn hơn, từ sau 24 giờ đến vài tuần sau sinh, thường được gọi là băng huyết sau sinh thứ phát.

Điều quan trọng là chúng ta không nên chỉ nhìn vào một con số. Có những phụ nữ trước sinh đã thiếu máu, chỉ mất vài trăm mililit máu nhưng cơ thể đã rất mệt và có biểu hiện bất ổn. Vì vậy, bác sĩ luôn đánh giá đồng thời lượng máu mất, dấu hiệu sinh tồn và tình trạng toàn thân của người mẹ.

Vì sao phụ nữ có thể bị chảy máu nhiều sau sinh?

Khi gặp một trường hợp băng huyết sau sinh, các bác sĩ thường tìm nguyên nhân dựa trên nguyên tắc “4T”.

Đờ tử cung

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất.

Bình thường, sau khi nhau thai bong ra, tử cung sẽ co lại rất mạnh. Các thớ cơ tử cung co bóp giống như những chiếc “khóa sinh học”, ép các mạch máu tại vị trí nhau thai vừa bong và giúp cầm máu.

Nếu tử cung không co tốt, các mạch máu vẫn tiếp tục chảy. Tình trạng này được gọi là đờ tử cung.

Nguy cơ có thể tăng ở những trường hợp tử cung bị căng giãn nhiều như đa thai, đa ối, thai lớn, chuyển dạ kéo dài hoặc người mẹ đã sinh nhiều lần.

Tổn thương đường sinh dục

Có những trường hợp tử cung vẫn co tốt nhưng máu vẫn chảy nhiều.

Khi đó bác sĩ phải nghĩ đến rách âm đạo, rách tầng sinh môn, rách cổ tử cung hoặc tổn thương tử cung trong quá trình sinh.

Nếu không kiểm tra kỹ đường sinh dục, tình trạng mất máu có thể tiếp tục mặc dù tử cung đã co chắc.

Sót nhau hoặc bất thường bánh nhau

Một phần bánh nhau hoặc màng nhau còn sót trong tử cung có thể khiến tử cung không co hồi tốt và gây chảy máu kéo dài.

Một số bất thường như nhau cài răng lược cũng làm tăng đáng kể nguy cơ xuất huyết trong và sau sinh.

Xem thêm: Hướng dẫn mẹ cho con bú đúng cách

Rối loạn đông máu

Đây là nguyên nhân ít gặp hơn nhưng có thể rất nghiêm trọng.

Người mẹ có thể bị rối loạn đông máu liên quan đến tiền sản giật nặng, nhau bong non, nhiễm trùng, thuyên tắc ối hoặc mất máu quá nhiều.

Trong những trường hợp này, việc kiểm soát chảy máu cần đồng thời điều trị nguyên nhân và bổ sung các thành phần máu phù hợp.

Kiểm soát chảy máu sau sinh như thế nào?

Khi xảy ra băng huyết sau sinh, điều quan trọng nhất là tốc độ.

Bác sĩ và đội ngũ y tế không chờ tìm được đầy đủ tất cả nguyên nhân rồi mới điều trị. Việc hồi sức, tìm nguyên nhân và cầm máu thường phải được tiến hành đồng thời.

Bước đầu tiên: đánh giá nhanh tình trạng người mẹ

Khi phát hiện chảy máu bất thường, nhân viên y tế sẽ nhanh chóng đánh giá:

Mạch của người mẹ có nhanh không?

Huyết áp có giảm không?

Người mẹ có tỉnh táo hay bắt đầu lơ mơ?

Da có nhợt, lạnh hay vã mồ hôi không?

Lượng máu mất đang tiếp tục tăng nhanh hay đã giảm?

Tử cung đang mềm hay đã co chắc?

Đồng thời, người mẹ có thể được thiết lập đường truyền tĩnh mạch, lấy máu xét nghiệm và chuẩn bị các biện pháp hồi sức cần thiết.

Trong cấp cứu băng huyết sau sinh, từng phút đều có giá trị.

Xoa đáy tử cung và đánh giá độ co tử cung

Nếu tử cung mềm và chưa co tốt, nhân viên y tế có thể tiến hành xoa đáy tử cung để kích thích tử cung co lại.

Đây là một thao tác đơn giản nhưng rất quan trọng.

Khi tử cung co chắc hơn, các mạch máu tại vị trí bánh nhau vừa bong sẽ được ép lại và lượng máu chảy có thể giảm đáng kể.

Tuy nhiên, xoa tử cung không phải là biện pháp duy nhất. Nếu tử cung vẫn đờ, bác sĩ sẽ tiếp tục sử dụng các thuốc tăng co tử cung phù hợp.

Sử dụng thuốc tăng co tử cung

Thuốc tăng co tử cung là một trong những biện pháp quan trọng nhất trong phòng ngừa và điều trị băng huyết do đờ tử cung.

Oxytocin thường là thuốc được ưu tiên sử dụng trong nhiều trường hợp. Tùy tình trạng người mẹ, bác sĩ có thể lựa chọn thêm các thuốc tăng co khác.

Việc lựa chọn thuốc cần dựa vào bệnh lý nền của người mẹ. Ví dụ, một số thuốc có thể không phù hợp với phụ nữ bị tăng huyết áp, bệnh tim hoặc hen phế quản.

Vì vậy, đây là những thuốc cần được bác sĩ chỉ định và theo dõi tại cơ sở y tế, không phải thuốc người nhà có thể tự mua về sử dụng.

Sử dụng thuốc hỗ trợ cầm máu khi cần thiết

Trong băng huyết sau sinh, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng tranexamic acid sớm theo chỉ định phù hợp.

Thuốc này giúp hạn chế quá trình phá hủy cục máu đông và có thể góp phần giảm tử vong do chảy máu nếu được sử dụng đúng thời điểm.

Đặc biệt, trong cấp cứu sản khoa, việc sử dụng thuốc không được làm trì hoãn các bước tìm và xử lý nguyên nhân gây chảy máu.

Kiểm tra nhau thai và đường sinh dục

Một bước rất quan trọng là xác định chính xác máu đang chảy từ đâu.

Nếu nghi ngờ sót nhau, bác sĩ sẽ kiểm tra bánh nhau và buồng tử cung.

Nếu tử cung đã co tốt nhưng máu vẫn tiếp tục chảy, cần kiểm tra cổ tử cung, âm đạo và tầng sinh môn để phát hiện các vết rách.

Khi tìm thấy tổn thương, bác sĩ sẽ tiến hành khâu cầm máu.

Đây chính là lý do một sản phụ chảy máu sau sinh không thể chỉ được xử trí bằng thuốc co tử cung rồi chờ đợi.

Xem thêm: Bầu mấy tháng có sữa non?

Bù dịch và truyền máu khi cần thiết

Nếu lượng máu mất nhiều, bác sĩ sẽ nhanh chóng bù thể tích tuần hoàn bằng dịch truyền và các chế phẩm máu phù hợp.

Một số trường hợp cần truyền hồng cầu, huyết tương hoặc các thành phần máu khác dựa trên kết quả xét nghiệm và tình trạng lâm sàng.

Mục tiêu không chỉ là làm cho máu “ngừng chảy”, mà còn phải duy trì huyết áp, cung cấp đủ oxy cho não, tim, thận và các cơ quan quan trọng.

Một người mẹ có thể đã được kiểm soát nguồn chảy máu nhưng vẫn cần tiếp tục hồi sức tích cực nếu trước đó đã mất một lượng máu lớn.

Chèn bóng buồng tử cung

Nếu đờ tử cung gây chảy máu nhưng thuốc chưa kiểm soát được hoàn toàn, bác sĩ có thể sử dụng bóng chèn buồng tử cung trong những trường hợp phù hợp.

Một bóng chuyên dụng được đặt vào trong tử cung và bơm căng với lượng dịch thích hợp, tạo áp lực lên thành tử cung để hỗ trợ cầm máu.

Biện pháp này có thể giúp tránh được một cuộc phẫu thuật lớn ở một số bệnh nhân.

Can thiệp phẫu thuật khi chảy máu không kiểm soát

Khi những phương pháp ban đầu không hiệu quả, sản phụ có thể cần được phẫu thuật.

Tùy nguyên nhân và tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể thực hiện các kỹ thuật khâu ép tử cung, thắt mạch máu hoặc can thiệp cầm máu khác.

Trong những trường hợp cực kỳ nặng, khi tính mạng người mẹ bị đe dọa và các biện pháp bảo tồn không hiệu quả, cắt tử cung có thể là lựa chọn cuối cùng để cứu sống người bệnh.

Đây luôn là một quyết định khó khăn, nhưng trong cấp cứu sản khoa, ưu tiên cao nhất vẫn là sự an toàn và tính mạng của người mẹ.

Dấu hiệu nào sau sinh cần đi viện ngay?

Không phải mọi trường hợp băng huyết đều xảy ra khi người mẹ đang nằm trong bệnh viện.

Sau khi về nhà, các mẹ vẫn cần quan sát sản dịch và tình trạng cơ thể.

Cần đến bệnh viện ngay khi xuất hiện tình trạng máu đỏ tươi ra nhiều, thấm ướt băng vệ sinh nhanh và liên tục, xuất hiện nhiều cục máu lớn, chóng mặt, hoa mắt, tim đập nhanh, khó thở, ngất hoặc gần ngất.

Ngoài ra, nếu sản dịch có mùi hôi kèm đau bụng tăng, sốt hoặc rét run, người mẹ cũng cần được khám sớm vì có thể liên quan đến nhiễm trùng hoặc tình trạng bất thường trong buồng tử cung.

Đừng nghĩ rằng “sau sinh ai cũng ra máu nên cứ theo dõi thêm”.

Nếu cảm thấy lượng máu ra khác thường hoặc cơ thể yếu đi nhanh chóng, hãy đến cơ sở y tế.

Có thể phòng ngừa băng huyết sau sinh không?

Không phải tất cả trường hợp đều có thể dự đoán trước. Băng huyết sau sinh vẫn có thể xảy ra ở một người mẹ trước đó hoàn toàn khỏe mạnh.

Tuy nhiên, nguy cơ có thể được giảm bằng việc quản lý thai kỳ và cuộc sinh tốt.

Trong thai kỳ, mẹ nên khám thai đầy đủ, tầm soát và điều trị thiếu máu, đồng thời thông báo với bác sĩ nếu từng bị băng huyết trong lần sinh trước, từng sinh mổ nhiều lần hoặc được chẩn đoán nhau tiền đạo, nhau cài răng lược, đa thai, đa ối hay thai lớn.

Trong quá trình sinh, cơ sở y tế sẽ chủ động thực hiện các biện pháp dự phòng băng huyết phù hợp, trong đó có sử dụng thuốc tăng co tử cung sau sinh theo chỉ định.

Sau sinh, những giờ đầu tiên cần được theo dõi sát mạch, huyết áp, độ co hồi tử cung và lượng máu âm đạo.

Đó chính là lý do bác sĩ thường xuyên kiểm tra bụng và băng vệ sinh của sản phụ ngay cả khi người mẹ cảm thấy mình hoàn toàn ổn.

Một câu chuyện tôi vẫn nhớ

Tôi từng gặp một người mẹ vừa sinh con đầu lòng. Em bé khỏe mạnh, tiếng khóc rất to, cả gia đình đứng ngoài phòng sinh đều vui mừng.

Khoảng thời gian đầu sau sinh mọi thứ tưởng như rất thuận lợi.

Nhưng chỉ một lúc sau, tử cung của người mẹ bắt đầu mềm, máu âm đạo ra nhiều hơn.

Điều dưỡng phát hiện sớm và báo ngay cho bác sĩ.

Chúng tôi kiểm tra tử cung, đánh giá lượng máu mất, thiết lập đường truyền, sử dụng thuốc tăng co và tiến hành các biện pháp xử trí cần thiết.

Sau một khoảng thời gian căng thẳng, tử cung co tốt trở lại và lượng máu giảm rõ rệt.

Khi tình trạng ổn định, người mẹ hỏi tôi:

“Bác sĩ ơi, lúc nãy em chỉ thấy hơi mệt thôi, em không nghĩ mình lại mất máu nhiều như vậy.”

Đó cũng là điều khiến tôi muốn chia sẻ bài viết này.

Chảy máu sau sinh đôi khi không cho người mẹ nhiều thời gian để nhận ra rằng mình đang gặp nguy hiểm. Chính vì vậy, phát hiện sớm và xử trí đúng có ý nghĩa rất lớn.

Mẹ sau sinh cần nhớ điều gì?

Sau khi sinh em bé, người mẹ thường dành gần như toàn bộ sự chú ý cho con. Con bú được bao nhiêu, ngủ có ngon không, có vàng da hay không, có tăng cân không.

Nhưng tôi luôn nhắc các mẹ rằng: hãy dành một phần sự quan tâm đó cho chính mình.

Hãy quan sát lượng sản dịch.

Hãy để ý xem cơ thể có quá mệt, hoa mắt hay chóng mặt không.

Hãy kiểm tra lại theo lịch hẹn sau sinh.

Và nếu thấy máu ra nhiều bất thường, đừng cố chịu đựng ở nhà.

Băng huyết sau sinh là một cấp cứu sản khoa. Việc kiểm soát chảy máu cần được thực hiện tại cơ sở y tế với sự phối hợp của bác sĩ, điều dưỡng, gây mê hồi sức và ngân hàng máu khi cần thiết.

Một cuộc sinh an toàn không chỉ là khi em bé cất tiếng khóc chào đời.

Một cuộc sinh thực sự trọn vẹn là khi cả em bé và người mẹ đều khỏe mạnh trở về nhà.

Làm mẹ là hành trình dành rất nhiều tình yêu cho con. Nhưng trên hành trình ấy, người mẹ cũng cần được chăm sóc, bảo vệ và yêu thương.

Bởi sức khỏe của mẹ chính là nền tảng đầu tiên cho những tháng ngày bình yên của cả gia đình.